Ciekawość: dwa sposoby chęci poznania i co mierzy nasz test ciekawości

Otwierasz stronę, żeby sprawdzić jeden fakt, a czterdzieści minut później czytasz o historii kontenera transportowego. Ktoś inny sprawdza ten sam fakt i zamyka stronę, ale cały weekend spędza nad jednym problemem szachowym, który nie chce wyjść z głowy. Obie osoby są ciekawe, każda na swój sposób.

Nasza Skala Ciekawości mierzy te dwa sposoby chęci poznania. Ma 10 stwierdzeń, po pięć dla każdego rodzaju, ocenianych na pięciopunktowej skali od zdecydowanego braku zgody do zdecydowanej zgody.

Dwa rodzaje ciekawości

Brytyjsko-kanadyjski psycholog Daniel Berlyne zaczął pisać o ciekawości w latach 50., a w książce Conflict, Arousal and Curiosity z 1960 roku opisał dwa rodzaje eksploracji. Ciekawość dywersyjna to ciąg ku wszystkiemu, co nowe i różnorodne, często po to, by uciec od nudy. Ciekawość specyficzna to dążenie do zamknięcia jednej konkretnej luki: dowiedzenia się, jak działa ta rzecz albo dlaczego ta odpowiedź jest poprawna.

Nasze stwierdzenia idą za tym podziałem. Wśród pozycji o ciekawości dywersyjnej są „Nudzę się, gdy nie mam nowych rzeczy do odkrycia lub nauki” i „Chętnie rozmawiam z ludźmi, którzy mają zupełnie inne poglądy niż ja”. Wśród pozycji o ciekawości specyficznej są „Kiedy coś mnie zainteresuje, mogę godzinami zgłębiać ten temat” i „Kiedy natknę się na zagadkę lub sprzeczność, muszę znaleźć wyjaśnienie”.

W 2003 roku Jordan Litman i Charles Spielberger opublikowali skalę ciekawości opartą na tych samych dwóch rodzajach. Nasze dziesięć stwierdzeń nie pochodzi z niej ani z żadnej innej opublikowanej skali. Napisaliśmy je sami wokół rozróżnienia Berlyne'a, więc to narzędzie do autorefleksji, a nie zwalidowany kwestionariusz.

Luka, przez którą chcesz wiedzieć

W 1994 roku George Loewenstein zaproponował tak zwaną teorię luki informacyjnej. Jego zdaniem ciekawość zaczyna się, gdy zauważasz lukę między tym, co wiesz, a tym, co chcesz wiedzieć. To uczucie jest trochę nieprzyjemne i właśnie ten dyskomfort skłania do szukania odpowiedzi. Jeśli nic nie wiesz o danym temacie, nie ma luki do zauważenia, więc ciekawość potrzebuje na start trochę wiedzy.

Dlatego dobry nauczyciel często zaczyna od zagadki, a ostatnia scena odcinka serialu zostawia otwarte pytanie. Dlatego też ciekawość specyficzna zwykle rośnie razem z wiedzą. Jedno z naszych stwierdzeń o ciekawości specyficznej pyta właśnie o to, czy im więcej wiesz o danym temacie, tym bardziej chcesz się go uczyć.

Ciekawość a pamięć

Ciekawość zmienia też to, co zapamiętujesz. W 2014 roku Matthias Gruber, Bernard Gelman i Charan Ranganath zadawali ludziom pytania z wiedzy ogólnej, a potem kazali im chwilę czekać na odpowiedź. Ludzie lepiej zapamiętywali odpowiedzi na pytania, które bardziej ich zaciekawiły. Lepiej pamiętali też niezwiązane z pytaniami twarze pokazywane w czasie oczekiwania, jakby stan ciekawości przygotowywał mózg do zapisania tego, co przyjdzie potem.

W praktyce oznacza to, że pytanie postawione przed lekturą daje więcej niż samo czytanie. Zanim otworzysz rozdział albo artykuł, zapisz jedną rzecz, której chcesz się z niego dowiedzieć.

Jak czytać twoje wyniki

Spójrz na obie części osobno. Wysoki wynik w ciekawości dywersyjnej przy niższym w specyficznej często idzie w parze z szeroką wiedzą, wieloma rozpoczętymi projektami i mniejszą liczbą skończonych. Wysoki wynik w ciekawości specyficznej przy niższym w dywersyjnej często oznacza głęboką wiedzę w kilku dziedzinach i mniejsze zainteresowanie tematami spoza nich. Żaden z tych wzorców nie jest lepszy. Pasują do różnych rodzajów pracy.

Wszystkie dziesięć stwierdzeń jest sformułowanych w kierunku ciekawości i żadne nie jest liczone odwrotnie. Jeśli masz ogólną skłonność do zgadzania się ze stwierdzeniami, twoje wyniki mogą wyjść wyższe, niż sugerowałyby twoje codzienne nawyki.

Jeśli twoja ciekawość skłania się ku nowym doświadczeniom i ryzyku, tę stronę bada test poszukiwania wrażeń. Szerszą cechę, do której należy ciekawość, sprawdzisz w teście otwartości na doświadczenia.