MBTI ve Big Five — hangi kişilik testi gerçekten işe yarıyor?

MBTI — kültürel bir fenomen mi, bilim mi?

Myers-Briggs Tip Göstergesi (MBTI) muhtemelen dünyanın en ünlü kişilik testi. Her yıl yaklaşık 2 milyon kişi bu testi çözüyor; Fortune 500 şirketleri, ABD ordusu ve dünyanın dört bir yanındaki büyük şirketler onu kullanıyor. MBTI pazarının yüz milyonlarca dolar değerinde olduğu tahmin ediliyor.

Sorun ne mi? Akademik psikologların çoğu MBTI'nin ciddi yöntemsel kusurları olduğunu düşünüyor.

MBTI'nin kökenleri

Test, Isabel Briggs Myers ve annesi Katharine Cook Briggs tarafından — ikisinin de psikoloji eğitimi yoktu — Carl Jung'un tipler kuramına dayanılarak geliştirildi. Jung'un kendisi, kavramının deneysel bilim değil felsefe olduğunu vurgulamıştı.

MBTI'nin dört boyutu

MBTI insanları dört ikilik üzerinden sınıflandırır:

• E/I — Dışa dönüklük / İçe dönüklük
• S/N — Duyumsama / Sezgi
• T/F — Düşünme / Hissetme
• J/P — Yargılama / Algılama

Bu da 16 kişilik tipi ortaya çıkarır (örneğin INTJ, ENFP, ISTP...).

MBTI'nin sorunları

1. Düşük test-tekrar test güvenirliği

Araştırmalar, test 5 hafta sonra tekrarlandığında kişilerin %50'sinin farklı bir tip aldığını gösteriyor. İyi bir kişilik testi zaman içinde tutarlı sonuçlar vermelidir — MBTI vermiyor.

2. Süreklilik yerine yapay kategoriler

MBTI seni iki kategoriden birine (örneğin E ya da I) yerleştirir ve bu özelliklerin bir süreklilik üzerinde yer aldığını göz ardı eder. İnsanların çoğu ölçeğin ortasına yakın bir yerdedir — ve küçük bir değişiklik onları başka bir tipe “sıçratır”.

Bir benzetme: İnsanları yalnızca “uzun” ya da “kısa” diye sınıflandıran bir boy testi düşün — orta boydaki herkesi yok sayıyor.

3. Zayıf yordayıcı geçerlik

Araştırma derlemeleri, MBTI'nin iş performansını, akademik başarıyı ve diğer önemli sonuçları zayıf biçimde yordadığını gösteriyor — oysa İK'da kullanılan kişilik testlerinin asıl amacı tam olarak budur.

4. Barnum etkisi

MBTI tip tanımlarının çoğu o kadar geneldir ki insanların çoğu kendini neredeyse herhangi birinde bulur — tıpkı burç yorumlarında olduğu gibi.

Big Five — bilimsel altın standart

Big Five (OCEAN), felsefi bir kuramın yorumlanmasıyla değil, yüzlerce kişilik özelliğinin faktör analiziyle dünyanın pek çok laboratuvarında birbirinden bağımsız olarak ortaya çıktı.

Big Five'ın avantajları:

Güvenirlik: Sonuçlar zaman içinde ve kültürler arasında tutarlıdır.

Yordayıcı geçerlik: Big Five şunları çok daha iyi yordar:

• İş performansı (özellikle Sorumluluk)
• Akademik başarı
• Yaşamdan ve ilişkilerden duyulan doyum
• Sağlık davranışları

Sürekli bir ölçek: Her boyut bir kategori değil, bir sürekliliktir. Dışa dönüklükte 65. yüzdelik dilimde bir puan, “E” etiketinden çok daha fazlasını söyler.

Kültürler arası: Big Five onlarca ülkede ve kültürde doğrulandı.

MBTI ne zaman işe yarayabilir?

Bilimsel sınırlılıklarına rağmen MBTI'nin bazı avantajları var:

• Ekipte ortak bir dil — 16 tip sezgiseldir ve kolay akılda kalır
• Düşünmeye bir çıkış noktası — tercihler ve çalışma tarzları hakkında sohbetleri teşvik edebilir
• Popüler kültür — pek çok insan kendi “tipini” bilir ve onunla özdeşleşir

MBTI'yi bir düşünme ve sohbet aracı olarak kullanıyorsan sorun yok. Sorun, ona bilimsel bir tanı ya da İK kararlarının dayanağı gibi davranıldığında başlar.

Hangi testi seçmelisin?

Cevap: Güvenirlik ve bilimsel fayda senin için önemliyse Big Five'ı seç. Ekip sohbetleri için bir araç istiyorsan, sınırlılıklarının farkında olduğun sürece MBTI bu işi görebilir.