HEXACO: de zesde persoonlijkheidsfactor die de Big Five mist

De Big Five is het bekendste persoonlijkheidsmodel: openheid, consciëntieusheid, extraversie, vriendelijkheid en neuroticisme. Het model kwam voort uit onderzoek naar de woorden waarmee mensen elkaar beschrijven, vooral in het Engels. Toen de psychologen Michael Ashton en Kibeom Lee zulk onderzoek herhaalden in een reeks andere talen, waaronder het Nederlands, Frans, Duits, Hongaars, Italiaans, Koreaans en Pools, vonden ze steeds een zesde factor. Het model dat daaruit ontstond noemden ze HEXACO, naar de beginletters van de zes factoren.

De zes factoren

• H, Eerlijkheid-Bescheidenheid: oprechtheid, eerlijkheid in de omgang, hebzucht vermijden, bescheidenheid. Wie hier hoog scoort, manipuleert anderen niet voor eigen gewin en vindt niet dat hij recht heeft op een speciale behandeling.
• E, Emotionaliteit: angstigheid, bezorgdheid, steun van anderen nodig hebben, en sentimentaliteit.
• X, Extraversie: sociaal zelfvertrouwen, genieten van gezelschap, levendigheid.
• A, Vriendelijkheid: vergevingsgezindheid, zachtheid, flexibiliteit, geduld.
• C, Consciëntieusheid: organisatie, ijver, perfectionisme, zorgvuldigheid.
• O, Openheid voor ervaringen: nieuwsgierigheid, creativiteit, interesse in kunst en ideeën, zin in het ongewone.

Wat er verandert ten opzichte van de Big Five

Drie factoren (extraversie, consciëntieusheid, openheid) liggen dicht bij hun Big Five-versie. Drie dingen veranderen.

Eerlijkheid-Bescheidenheid is nieuw. In de Big Five zitten oprechtheid en bescheidenheid losjes binnen vriendelijkheid. HEXACO geeft ze een eigen factor, en die voorspelt dingen waar de andere vijf moeite mee hebben. Een lage Eerlijkheid-Bescheidenheid hangt sterk samen met de eigenschappen van de “donkere triade”: machiavellisme, narcisme en psychopathie (Lee & Ashton, 2005).

Emotionaliteit is iets anders dan neuroticisme. Beide omvatten angst en zorgen. HEXACO-Emotionaliteit omvat daarnaast sentimentaliteit en de behoefte aan emotionele steun, en laat boosheid erbuiten.

Boosheid verhuist naar Vriendelijkheid. In HEXACO is iemand met een lage vriendelijkheid snel boos en traag met vergeven. In de Big Five telt een kort lontje mee voor neuroticisme.

Dezelfde persoon kan dus merkbaar verschillende uitslagen krijgen. Een zachtaardig iemand die zich veel zorgen maakt, ziet er in beide modellen ongeveer hetzelfde uit. Een warm, gezellig iemand die de regels buigt voor eigen gewin, kan hoog scoren op Big Five-vriendelijkheid en toch laag op Eerlijkheid-Bescheidenheid.

Over onze test

De HEXACO-persoonlijkheidstest gebruikt 60 items uit het publieke domein, uit de IPIP-HEXACO-schalen (Ashton, Lee & Goldberg, 2007), tien per factor. De helft van de items van elke factor is andersom geformuleerd, zodat je scores niet opgeblazen worden als je het overal mee eens bent. De test duurt ongeveer twaalf minuten en je krijgt een score op elk van de zes factoren.

Deze IPIP-versies zijn vrije alternatieven voor de officiële HEXACO-PI-R-vragenlijst, die een apart instrument is. Wil je alleen de zesde factor, dan meet de kortere Eerlijkheid-Bescheidenheid-test die op zichzelf.

Welk model gebruik je?

Ze beantwoorden net andere vragen. Achter de Big Five zit meer onderzoek en het is de gemeenschappelijke taal in de psychologie. HEXACO is de moeite waard als je geïnteresseerd bent in eerlijkheid, vertrouwen en samenwerking, op je werk of in nauwe relaties. Heb je de Big Five-test al gedaan, dan laat HEXACO je zien hoe je uitslag eruitziet als eerlijkheid een eigen factor krijgt. Interesseert de donkere kant je, dan meet de Donkere triade-test die rechtstreeks. Meer over het vijffactorenmodel lees je in De Big Five: wat zegt het echt over jou?.