HEXACO: szósty czynnik osobowości, którego brakuje w Wielkiej Piątce

Wielka Piątka (Big Five) to najbardziej znany model osobowości: otwartość, sumienność, ekstrawersja, ugodowość i neurotyczność. Wyrosła z badań nad słowami, którymi ludzie opisują siebie nawzajem, prowadzonych głównie po angielsku. Kiedy psychologowie Michael Ashton i Kibeom Lee powtórzyli takie badania w kilku innych językach, między innymi niderlandzkim, francuskim, niemieckim, węgierskim, włoskim, koreańskim i polskim, raz za razem wychodził im szósty czynnik. Powstały model nazwali HEXACO, od pierwszych liter angielskich nazw sześciu czynników.

Sześć czynników

• H, Uczciwość-Pokora: szczerość, poczucie sprawiedliwości, unikanie chciwości, skromność. Osoba z wysokim wynikiem nie manipuluje innymi dla zysku i nie uważa, że należy jej się specjalne traktowanie.
• E, Emocjonalność: lękliwość, niepokój, potrzeba wsparcia ze strony innych i sentymentalność.
• X, Ekstrawersja: pewność siebie w kontaktach z ludźmi, przyjemność z towarzystwa, żywiołowość.
• A, Ugodowość: skłonność do wybaczania, łagodność, elastyczność, cierpliwość.
• C, Sumienność: dobra organizacja, pracowitość, perfekcjonizm, rozwaga.
• O, Otwartość na doświadczenia: ciekawość, kreatywność, zainteresowanie sztuką i ideami, apetyt na to, co niezwykłe.

Co się zmienia w porównaniu z Wielką Piątką

Trzy czynniki (ekstrawersja, sumienność, otwartość) są bliskie swoim odpowiednikom z Wielkiej Piątki. Zmieniają się trzy rzeczy.

Uczciwość-Pokora jest nowa. W Wielkiej Piątce szczerość i skromność mieszczą się luźno w ugodowości. HEXACO daje im osobny czynnik, który przewiduje rzeczy, z którymi pozostałe pięć czynników ma kłopot. Niska Uczciwość-Pokora jest silnie powiązana z cechami „ciemnej triady”, czyli makiawelizmem, narcyzmem i psychopatią (Lee i Ashton, 2005).

Emocjonalność to nie to samo co neurotyczność. Obie obejmują lęk i zamartwianie się. Emocjonalność w HEXACO obejmuje jednak także sentymentalność i potrzebę wsparcia emocjonalnego, a pomija złość.

Złość przechodzi do Ugodowości. W HEXACO osoba o niskiej ugodowości szybko wpada w złość i wolno wybacza. W Wielkiej Piątce skłonność do wybuchów liczy się do neurotyczności.

Ta sama osoba może więc dostać wyraźnie różne wyniki. Łagodna osoba, która dużo się martwi, wygląda w obu modelach dość podobnie. Ciepła, towarzyska osoba, która nagina zasady dla własnej korzyści, może mieć wysoki wynik w ugodowości z Wielkiej Piątki, a mimo to niski w Uczciwości-Pokorze.

O naszym teście

Test osobowości HEXACO korzysta z 60 stwierdzeń z domeny publicznej, pochodzących ze skal IPIP-HEXACO (Ashton, Lee i Goldberg, 2007), po dziesięć na czynnik. Połowa stwierdzeń w każdym czynniku jest sformułowana odwrotnie, więc zgadzanie się ze wszystkim nie zawyża wyników. Test zajmuje około dwunastu minut, a wynik dostajesz dla każdego z sześciu czynników.

Te wersje IPIP to darmowe alternatywy dla oficjalnego kwestionariusza HEXACO-PI-R, który jest osobnym narzędziem. Jeśli interesuje cię tylko szósty czynnik, krótszy Test Uczciwości-Pokory mierzy go osobno.

Który model wybrać?

Oba odpowiadają na nieco inne pytania. Za Wielką Piątką stoi więcej badań i to ona jest wspólnym językiem psychologii. Po HEXACO warto sięgnąć, gdy interesują cię uczciwość, zaufanie i współpraca, w pracy albo w bliskich relacjach. Jeśli masz już za sobą test Wielkiej Piątki, HEXACO pokaże ci, jak wygląda twój wynik, kiedy uczciwość dostaje osobny czynnik. Jeśli ciekawi cię ciemna strona osobowości, test Ciemnej Triady mierzy ją bezpośrednio. Więcej o modelu pięcioczynnikowym przeczytasz w artykule Wielka Piątka — co tak naprawdę mówi o tobie?.