Styl asertywny, pasywny, agresywny czy manipulacyjny: cztery sposoby mówienia o tym, czego chcesz

Wyobraź sobie, że w piątek po południu ktoś z zespołu prosi cię o przejęcie swojego raportu. Możesz się zgodzić, w duchu kipiąc ze złości. Możesz warknąć, że nie jesteś tu od wyręczania innych. Możesz się zgodzić, a potem „zapomnieć”. Albo możesz powiedzieć, że dziś nie dasz rady, ale możesz pomóc w poniedziałek rano.

Te cztery odpowiedzi odpowiadają czterem stylom z naszego testu stylu komunikacji: pasywnemu, agresywnemu, manipulacyjnemu i asertywnemu. Ten podział sięga treningów asertywności z lat 70., w których terapeuci tacy jak Robert Alberti i Michael Emmons uczyli ludzi drogi środka między ustępowaniem a atakiem.

Cztery style w praktyce

Pasywny. Stawiasz życzenia drugiej osoby przed własnymi, żeby uniknąć tarć. Na krótką metę to utrzymuje spokój. W ciągu miesięcy zwykle narasta żal, a ludzie wokół ciebie nigdy się nie dowiadują, czego naprawdę potrzebujesz.

Agresywny. Stawiasz na swoim przez nacisk: podnosisz głos, przerywasz, traktujesz różnicę zdań jak rywalizację. W danej chwili to może działać, ale ludzie przestają ci cokolwiek mówić.

Manipulacyjny. Stawiasz na swoim pośrednio: mówisz ludziom to, co chcą usłyszeć, sterujesz ich wyborami, nie mówiąc, o co ci chodzi. To częściowo pokrywa się z tym, co nazywa się zachowaniem pasywno-agresywnym. Trudno to dostrzec z zewnątrz i często trudno przyznać się do tego przed sobą.

Asertywny. Jasno mówisz, co myślisz i czego chcesz, a jednocześnie poważnie traktujesz punkt widzenia drugiej osoby. Klasycznym przykładem jest odmowa bez poczucia winy i bez ataku.

O co pyta test

Test ma 16 stwierdzeń, po cztery na każdy styl. Napisaliśmy je sami, więc to narzędzie do autorefleksji, a nie zwalidowany kwestionariusz. Przykłady: „Potrafię odmówić bez poczucia winy i bez agresji” (styl asertywny), „Wolę zrezygnować ze swoich potrzeb, niż ryzykować konflikt” (styl pasywny), „W dyskusjach zdarza mi się przerywać innym, żeby postawić na swoim” (styl agresywny), „Zdarza mi się mówić ludziom to, co chcą usłyszeć, żeby osiągnąć swój cel” (styl manipulacyjny).

Każdy styl dostaje osobny wynik, a podsumowanie wskazuje ten, który wypadł najwyżej. Style się nie wykluczają, więc pełny profil mówi więcej niż etykieta na samej górze.

Jak czytać mieszany wynik

Częsty układ to wysoki wynik zarówno w stylu pasywnym, jak i w agresywnym. Zwykle opisuje to kogoś, kto długo przełyka różne rzeczy, a potem wybucha. Jeśli brzmi to znajomo, praca polega nie tyle na „uspokojeniu się”, ile na mówieniu o drobiazgach wcześnie, zanim się nagromadzą.

Inny układ to wysoki wynik w stylu asertywnym przy wyraźnym wyniku w manipulacyjnym. W większości sytuacji możesz mówić wprost, a na pośrednie taktyki przechodzić tylko przy niektórych osobach, często tych, które mają nad tobą więcej władzy. Zastanów się, gdzie następuje to przełączenie.

Pamiętaj też, że twoje odpowiedzi opisują twój styl tak, jak ty go widzisz. Bliskie ci osoby mogą widzieć go inaczej. Pokazanie im wyniku i pytanie „czy to brzmi jak ja?” może dać więcej niż sam wynik.

Ćwiczenie stylu asertywnego

Pomaga prosty schemat: opisz sytuację, powiedz, jak na ciebie wpływa, powiedz, czego chcesz. „Kiedy raport trafia do mnie w piątek o szesnastej, kończy się to pracą w weekend. Zależy mi, żebyśmy ustalali terminy do środy.” Bez obwiniania, bez przeprosin, jedna jasna prośba.

Jeśli najtrudniejsza jest dla ciebie odmowa, nasz test asertywności przygląda się temu dokładniej, a artykuł o people pleasingu i tym, jak go rozbroić wyjaśnia, dlaczego to takie trudne. Jeśli spór już trwa, przeczytaj, jak styl rozwiązywania konfliktów wpływa na relacje.