Öz yeterlik

Öz yeterlik nedir?

Albert Bandura'nın (1977, 1997) ortaya koyduğu bir kavramdır — bir eylemi deneyip denemeyeceğini ve işler zorlaştığında ne kadar sebat edeceğini yordayan inanç (“Bunu yapabilirim”). Benlik saygısından farklıdır: benlik saygısı genel bir “değerli biriyim” duygusudur; öz yeterlik ise belirli bir “bunu yapabilirim” inancıdır.

Dört kaynak

Bandura'ya göre öz yeterlik dört kaynaktan beslenir: 1) Ustalık deneyimleri (en güçlüsü — geçmiş başarılar), 2) Dolaylı yaşantı (sana benzeyen birinin başardığını görmek), 3) Sözel ikna (birinin sana “yapabilirsin” demesi), 4) Fizyolojik durumlar (uyarılmışlığı kaygı olarak değil, heyecan olarak yorumlamak).

Neden önemli?

Yüksek öz yeterlik; sebatı, daha düşük sınav kaygısını, hastalıktan daha hızlı toparlanmayı ve daha fazla değişim girişimini (sigarayı bırakma, diyet) yordar. Düşük öz yeterlik → geri çekilme, erteleme, erken pes etme.

Nasıl ölçülür?

GSES (Genel Öz Yeterlik Ölçeği, Schwarzer ve Jerusalem 1995) — 10 madde, en yaygın kullanılan genel ölçüm aracı. NGSE (Yeni Genel Öz Yeterlik Ölçeği, Chen ve ark. 2001) — 8 madde. Alana özgü ölçekler: akademik, sağlık ve mesleki öz yeterlik.