Metapoznanie: jak dobrze znasz własne myślenie?

Czytasz rozdział dwa razy, wydaje się znajomy i masz pewność, że go znasz. Potem na egzaminie pada pytanie z tego rozdziału, a w głowie masz pustkę. Zawiodła twoja ocena własnej pamięci.

Właśnie tę ocenę psychologowie nazywają metapoznaniem: myśleniem o własnym myśleniu. Psycholog rozwojowy John Flavell opisał je w artykule z 1979 roku, po latach badań nad tym, jak dzieci uczą się odróżniać sytuację, w której naprawdę coś zapamiętały, od takiej, w której tylko tak im się wydaje.

Trzy składniki metapoznania

Nasz test metapoznania dzieli je na trzy części, po cztery stwierdzenia w każdej.

Wiedza metapoznawcza to to, co wiesz o sobie jako o osobie myślącej: jakie sposoby uczenia się u ciebie działają, co zapamiętujesz łatwo, a co ci umyka. Przykładowe stwierdzenie: „Wiem, jakie strategie uczenia się działają dla mnie najlepiej”.

Regulacja metapoznawcza to to, co robisz z tą wiedzą w trakcie pracy: planujesz przed złożonym zadaniem, na bieżąco sprawdzasz, czy rozumiesz, zmieniasz strategię, gdy coś nie działa, i na końcu przeglądasz wynik.

Doświadczenie metapoznawcze to zestaw odczuć, które towarzyszą myśleniu: poczucie, że coś rozumiesz, natrętny sygnał, że coś się nie zgadza, świadomość, że zmęczenie nie pozwala ci dobrze myśleć.

Flavell pisał o wiedzy i doświadczeniach. Późniejsi badacze, w tym Gregory Schraw i Rayne Dennison w swoim inwentarzu z 1994 roku, dodali regulację jako osobny składnik. Wszystkie 12 stwierdzeń napisaliśmy sami, opierając się na tym trójdzielnym podziale. Test jest narzędziem do autorefleksji, a nie zwalidowaną skalą.

Złudzenie wiedzy

Poczucie, że coś wiesz, i faktyczna wiedza to dwie różne rzeczy, a metapoznanie liczy się najbardziej właśnie w luce między nimi.

W 2013 roku John Dunlosky i współpracownicy przeanalizowali dziesięć popularnych technik uczenia się. Ponowne czytanie i zakreślanie, dwie z najczęściej stosowanych, dostały ocenę niskiej użyteczności. Sprawdzanie się (próba przypomnienia sobie materiału bez zaglądania do niego) i rozłożenie nauki na kilka sesji dostały ocenę wysokiej użyteczności. Ponowne czytanie daje poczucie produktywności, bo tekst staje się znajomy. Przypominanie sobie wydaje się trudniejsze i właśnie ta trudność pokazuje, ile naprawdę wiesz.

Osoba z dobrą regulacją metapoznawczą nie ufa poczuciu znajomości. Zamyka książkę i próbuje wyjaśnić myśl własnymi słowami, a pustkę w głowie traktuje jako przydatną informację, nie porażkę.

Jak czytać wyniki

Wysoki wynik w wiedzy przy niskim w regulacji zdarza się często. Wiesz, co ci służy, ale pod presją czasu tego nie robisz. Wtedy bardziej niż dodatkowa wiedza o sobie pomagają małe, stałe nawyki: dwuminutowy plan przed startem, jedno sprawdzenie w połowie.

Niski wynik w doświadczeniu może oznaczać, że rzadko zauważasz sygnały ostrzegawcze, takie jak zmęczenie albo wrażenie, że jakiś argument nie do końca się trzyma. Spróbuj zatrzymywać się w ustalonych momentach i pytać: „Czy umiem to teraz wytłumaczyć komuś innemu?”

Pamiętaj, że sam test też jest samoopisem, więc mierzy to, jak widzisz własne myślenie. Osoby, które przeceniają swoje rozumienie, mogą przeceniać też swoje metapoznanie. Uczciwym sprawdzianem jest przepytanie się z prawdziwego materiału.

Warto przeczytać

Metapoznanie to nie to samo co inteligencja. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o zdolności rozumowania, zrób test IQ albo przeczytaj, co naprawdę mierzy test IQ online. A jeśli zwlekasz z zaczynaniem zadań, planowanie to tylko część historii: przeczytaj, dlaczego odkładamy sprawy i jak przestać.