Twardość psychiczna: trzy C Kobasy i czym różnią się od odporności psychicznej

W latach 70. psycholożka Suzanne Kobasa badała menedżerów, którzy w ciągu kilku poprzednich lat przeszli przez dużo stresu. Część z nich często chorowała, inni prawie wcale. W artykule z 1979 roku podała, że zdrowszą grupę wyróżniały trzy postawy, które nazwała zaangażowaniem (commitment), kontrolą (control) i wyzwaniem (challenge). Ich połączenie nazwała twardością psychiczną (hardiness).

Badanie porównywało ludzi w jednym momencie, więc nie mogło pokazać, że najpierw pojawiły się postawy, a dobre zdrowie przyszło po nich. Późniejsze badania Kobasy i jej współpracowników śledziły ludzi w czasie i wskazywały w tym samym kierunku, a trzy C są od tamtej pory stałym elementem badań nad stresem.

Trzy C

Zaangażowanie to poczucie, że to, co robisz, jest warte robienia. Taka osoba wkłada serce w pracę, w relacje i w to, co dzieje się wokół niej, zamiast oglądać własne życie z trybun. Pod presją ma powód, żeby nie odpuszczać.

Kontrola to przekonanie, że twoje działania mają znaczenie, nawet jeśli nie możesz sterować wszystkim. Kiedy coś idzie nie tak, osoba z wysokim poczuciem kontroli najpierw pyta „co mogę z tym zrobić?”, a nie „dlaczego to zawsze spotyka właśnie mnie?”.

Wyzwanie to traktowanie zmiany jako normalnej części życia i okazji do nauki, a nie jako zagrożenia dla własnego bezpieczeństwa. Osoby z wysokim wynikiem w tym obszarze są ciekawe, co może przynieść duża zmiana. Osoby z niskim czują się najbezpieczniej, gdy nie dzieje się nic nowego.

Jak pyta o nie test

Nasz Test Twardości Psychicznej ma 18 stwierdzeń, po sześć na każde C. Napisaliśmy je sami na podstawie opisu trzech postaw u Kobasy, więc test nie jest jej kwestionariuszem i nie przeszedł walidacji. Kilka przykładów tego, o co pyta: czy wiesz, po co to wszystko robisz (zaangażowanie), czy w trudnej sytuacji potrafisz znaleźć choć jedną rzecz, na którą masz wpływ (kontrola), czy wolisz spróbować czegoś nowego i ponieść porażkę, niż nigdy nie spróbować (wyzwanie).

Dostajesz wynik dla każdego C. Układ wszystkich trzech często mówi więcej niż pojedyncza liczba. Wysoka kontrola przy niskim zaangażowaniu może na przykład opisywać kogoś, kto sprawnie sobie radzi, ale przestało go obchodzić, po co to robi.

Twardość psychiczna i odporność psychiczna to różne pytania

Oba pojęcia bywają używane zamiennie. Twardość psychiczna dotyczy postaw, z którymi wchodzisz w trudny okres. Odporność psychiczna (resilience), tak jak mierzy ją większość dzisiejszych skal, dotyczy tego, jak szybko dochodzisz do siebie, kiedy ten okres minie.

Jeśli interesuje cię właśnie powrót do równowagi, zrób nasz test odporności psychicznej. Jego część dotycząca odporności opiera się na Brief Resilience Scale (Smith i in., 2008), opublikowanej, zwalidowanej mierze podnoszenia się po trudnościach. Oba testy razem pokażą ci i to, co przed, i to, co po. Praktyczne sposoby budowania odporności znajdziesz w artykule Odporność psychiczna — jak budować rezyliencję i kapitał psychologiczny?.

Czy twardość psychiczna może się zmienić?

Kobasa traktowała twardość psychiczną jako zestaw postaw, a postawy mogą się zmieniać. Jej współpracownik Salvatore Maddi zbudował później wokół trzech C program treningowy. Na początek wystarczy pytanie o kontrolę: następnym razem, gdy coś pójdzie nie tak, zapisz jedną rzecz, którą możesz z tym zrobić, nawet drobną.

Jeśli stres już odbija się na twoim śnie, zdrowiu albo nastroju, sam test do autorefleksji nie wystarczy. Skala Odczuwanego Stresu (PSS-10) daje pełniejszy obraz, a lekarz albo psycholog pomoże ci go przeanalizować.