Poczucie skuteczności nauczyciela: na ile ufasz własnemu nauczaniu?

Poczucie własnej skuteczności to przekonanie, że poradzisz sobie z tym, czego wymaga od ciebie sytuacja. Psycholog Albert Bandura wprowadził to pojęcie w 1977 roku i dziś należy ono do najczęściej badanych zagadnień w edukacji. W przypadku nauczycieli ma węższe znaczenie: na ile wierzysz, że dotrzesz do swoich uczniów, także do tych, do których trudno dotrzeć.

Dotyczy to każdego, kto uczy. Nauczyciel w szkole, wykładowca na uczelni, trener w firmie i coach stoją przed ludźmi, którzy mogą chcieć się uczyć albo nie.

Dlaczego to ma znaczenie

Badania, które przejrzeli Megan Tschannen-Moran, Anita Woolfolk Hoy i Wayne Hoy (1998), wiązały wyższe poczucie skuteczności nauczyciela z większą wytrwałością wobec uczniów, którym idzie trudniej, i z większą gotowością do próbowania nowych metod nauczania. Einar i Sidsel Skaalvikowie (2007) stwierdzili, że nauczyciele z niższym poczuciem skuteczności zgłaszali więcej wypalenia. To korelacje i działają w obie strony: pewność siebie pomaga dobrze uczyć, a dobre uczenie buduje pewność siebie.

To przekonanie musi też być mniej więcej trafne. Nauczyciel, który się przecenia, przestaje szukać lepszych metod. Nauczyciel, który się nie docenia, rezygnuje z klasy, którą wciąż dałoby się do siebie przekonać.

Trzy obszary, trzy różne rodzaje pewności

W 2001 roku Tschannen-Moran i Woolfolk Hoy zaproponowały, że poczucie skuteczności nauczyciela ma trzy części. W jednej możesz czuć się mocno, a w innej niepewnie.

• Angażowanie uczniów. Czy potrafisz zainteresować ludzi, którzy przyszli bez żadnego zainteresowania, i pomóc im zobaczyć, dlaczego ten materiał ma dla nich znaczenie?
• Metody nauczania. Kiedy pierwsze wyjaśnienie nie trafia, czy masz w zanadrzu drugie? Czy potrafisz tak dostosować zadanie, żeby skorzystali z niego zarówno szybsi, jak i wolniejsi uczniowie?
• Prowadzenie grupy. Czy potrafisz sprowadzić rozkojarzoną grupę z powrotem na właściwe tory i uspokoić sytuację, kiedy ktoś zaczyna rozrabiać?

Początkujący nauczyciel często czuje się pewnie w swoim przedmiocie, a niepewnie w prowadzeniu sali. Nauczyciel z dwudziestoletnim stażem może poradzić sobie z każdą salą, a mimo to utknąć z grupą, której przedmiot zupełnie nie obchodzi.

O naszym teście

Test Poczucia Skuteczności Nauczyciela ma 12 stwierdzeń, po cztery na każdy obszar, i zajmuje około trzech minut. Stwierdzenia napisaliśmy sami na podstawie trzyczęściowego modelu Tschannen-Moran i Woolfolk Hoy. To nie jest kwestionariusz z ich pracy i nie przeszedł walidacji, więc służy do autorefleksji. Wynik jest dla ciebie i nikt nie powinien używać go do oceniania nauczyciela.

Najbardziej przydatna część wyniku to zwykle różnica między twoim najmocniejszym a najsłabszym obszarem. Ta różnica podpowiada, gdzie włożyć kolejną porcję wysiłku.

Jak rośnie pewność siebie

Bandura opisał cztery źródła poczucia własnej skuteczności. Najsilniejsze to własne doświadczenie sukcesu: robisz coś i widzisz, że działa. Dalej są: obserwowanie, jak sukces odnosi ktoś podobny do ciebie, zachęta od ludzi, którym ufasz, i to, jak odczytujesz własne zdenerwowanie i poziom energii.

Dla nauczyciela wynikają z tego praktyczne kroki. Wypróbuj jedną nową technikę w swoim najsłabszym obszarze, najpierw z łatwą grupą. Zajrzyj na zajęcia do kogoś z pracy, czyje lekcje wyglądają tak, jak chcesz, żeby wyglądały twoje. Zapytaj zaufaną osobę z pracy, co według niej robisz dobrze.

Powiązane testy

Szerszą miarę daje test poczucia własnej skuteczności (GSES), oparty na opublikowanej, zwalidowanej skali pewności siebie w dowolnej dziedzinie życia. Uczenie to wymagająca praca, a test wypalenia zawodowego pokazuje, ile tego obciążenia dźwigasz. Więcej o sygnałach ostrzegawczych przeczytasz w artykule Wypalenie zawodowe — 3 wymiary i jak im zapobiec.