Poczucie własnej skuteczności: co skala GSES mówi o twojej wierze w siebie

Dwie osoby oblewają ten sam egzamin. Pierwsza uznaje, że przedmiot ją przerasta, i przestaje się starać. Druga dochodzi do wniosku, że źle się przygotowała, i zmienia plan. Mogą mieć takie same zdolności. Różni je to, jak każda z nich ocenia swoje szanse na lepszy wynik.

Albert Bandura nazwał tę ocenę poczuciem własnej skuteczności. W artykule z 1977 roku opisał je jako przekonanie człowieka, że potrafi zrobić to, czego wymaga sytuacja, i twierdził, że wpływa ono na to, jakich zadań ludzie się podejmują, jak bardzo się starają i jak długo wytrwają po porażce. Nasz test Poczucia Własnej Skuteczności (GSES) mierzy ogólną wersję tego przekonania.

Dziesięć stwierdzeń Schwarzera i Jerusalema

Dla Bandury poczucie skuteczności było związane z konkretnymi zadaniami: możesz czuć się bardzo kompetentnie w pracy i bezradnie wobec formularza podatkowego. W 1979 roku niemieccy psychologowie Matthias Jerusalem i Ralf Schwarzer opracowali skalę ogólniejszego poczucia, że radzisz sobie z trudnościami. Później skrócono ją do dziesięciu stwierdzeń i przetłumaczono na wiele języków.

Nasz test używa tych dziesięciu stwierdzeń w naszym przekładzie angielskiej wersji Schwarzera i Jerusalema (1995), z czterema odpowiedziami z oryginału: zdecydowanie nie, raczej nie, raczej tak i zdecydowanie tak. Przykłady: „Zawsze potrafię rozwiązać trudne problemy, jeśli włożę w to wystarczająco dużo wysiłku”, „Potrafię zachować spokój w trudnych sytuacjach, bo mogę polegać na swoich zdolnościach radzenia sobie” i „Zwykle radzę sobie z tym, co przynosi mi życie”.

Wszystkie dziesięć stwierdzeń składa się na jeden wynik i wszystkie są sformułowane w tym samym kierunku, więc wyższy wynik oznacza silniejsze przekonanie, że sobie poradzisz. W badaniach odpowiedzi sumuje się do wyniku od 10 do 40.

Skąd bierze się to przekonanie

Bandura wymienił cztery źródła. Najsilniejsze to własne doświadczenie sukcesu, czyli samodzielne poradzenie sobie z czymś trudnym. Drugie to obserwowanie, jak sukces odnoszą osoby podobne do ciebie. Trzecie to zachęta ze strony innych, która działa najlepiej, gdy jest realistyczna. Czwarte to sposób, w jaki odczytujesz sygnały z własnego ciała: szybkie bicie serca przed prezentacją może wyglądać jak dowód, że sobie nie poradzisz, albo jak zwykła trema.

Te źródła wyjaśniają, dlaczego poczucie własnej skuteczności może się zmieniać. Rośnie głównie wtedy, gdy robisz rzeczy odrobinę trudniejsze od tych, które masz już za sobą, i doprowadzasz je do końca.

Poczucie własnej skuteczności a samoocena

Poczucie własnej skuteczności to ocena tego, co potrafisz zrobić. Samoocena to ocena własnej wartości. Możesz lubić siebie i jednocześnie wątpić, czy naprawisz zepsutego laptopa, albo mieć pewność, że poprowadzisz projekt, a przy tym nisko oceniać siebie jako człowieka. Skala Samooceny Rosenberga mierzy to drugie.

Ogólna wersja poczucia skuteczności sprawdza się w różnych kulturach. W 2002 roku Urte Scholz, Benicio Gutiérrez-Doña, Shonali Sud i Ralf Schwarzer porównali dane z tej skali z 25 krajów i stwierdzili, że w każdym z nich mierzy ona jeden ogólny czynnik.

Jak czytać wynik

Wysoki wynik oznacza, że spodziewasz się znaleźć wyjście, gdy pojawią się problemy. Może też oznaczać mniej ostrożności, niż wymaga zadanie, więc porównaj go z tym, jak faktycznie radzisz sobie w praktyce.

Niski wynik często pojawia się po serii niepowodzeń albo po okresie, w którym problemy rozwiązywali za ciebie inni. Wybierz jeden problem, którego unikasz, zaplanuj pierwszy krok tak mały, żeby dało się go skończyć w tym tygodniu, i zauważ moment, w którym go kończysz. To jest doświadczenie sukcesu w najmniejszej postaci.

Ponieważ wszystkie dziesięć stwierdzeń jest sformułowanych w tę samą stronę, ogólna skłonność do zgadzania się ze stwierdzeniami może trochę podnieść wynik. Pamiętaj o tym, jeśli większość twoich odpowiedzi to „zdecydowanie tak”.

Jeśli twoje wątpliwości dotyczą głównie celów długoterminowych, Skala Wytrwałości i Pasji (Grit) przygląda się wytrwałości. Nauczyciele mogą przeczytać o wersji szkolnej w tekście o poczuciu skuteczności nauczyciela, a tekst o poczuciu kontroli opisuje pokrewne przekonanie: czy to, co cię spotyka, zależy od twoich własnych działań.