Tolerancja niejednoznaczności: jak reagujesz, gdy nie ma jasnej odpowiedzi

Lekarz mówi, że twój wynik badania to pewnie nic takiego, ale prosi o ponowną kontrolę za trzy miesiące. Niektórzy wracają do domu i o tym zapominają. Inni spędzają te trzy miesiące na czytaniu forów. Fakty są w obu przypadkach takie same, a reakcja na niewiedzę bardzo różna.

Skąd się wzięła ta idea

W 1949 roku psycholożka Else Frenkel-Brunswik opisała nietolerancję niejednoznaczności jako cechę osobowości. W jej badaniach niektórzy ludzie woleli szybkie, czarno-białe oceny i czuli się nieswojo ze wszystkim, co dało się odczytać na więcej niż jeden sposób.

W 1962 roku Stanley Budner zdefiniował ją precyzyjniej. Nietolerancja niejednoznaczności to skłonność do postrzegania niejednoznacznych sytuacji jako zagrożenia, a tolerancja to skłonność do postrzegania ich jako pożądanych. Wyróżnił trzy rodzaje niejednoznacznych sytuacji. Sytuacja nowa jest nieznana, więc masz niewiele znajomych wskazówek. Sytuacja złożona ma tyle wskazówek, że trudno je wszystkie ogarnąć. Sytuacja nierozwiązywalna ma wskazówki, które sobie przeczą, więc jasna odpowiedź nie istnieje.

O co pyta nasz test

Nasz test tolerancji niejednoznaczności wykorzystuje trzy sytuacje Budnera jako trzy wyniki: nowość, złożoność i nierozwiązywalność, po cztery stwierdzenia na każdy. Pierwsze stwierdzenie jest zaadaptowane z jednej z pozycji Budnera: „Ekspert, który nie daje jednoznacznej odpowiedzi, pewnie nie wie zbyt wiele.” Pozostałe jedenaście napisaliśmy sami, więc to narzędzie do autorefleksji oparte na koncepcji Budnera, a nie jego opublikowana skala.

Inne przykłady: „Lubię próbować nowych rzeczy, nawet jeśli nie wiem, czego oczekiwać” (nowość), „Złożone problemy, które mają wiele możliwych rozwiązań, są dla mnie interesujące” (złożoność) i „Potrafię zaakceptować, że na niektóre pytania nie ma dobrych odpowiedzi” (nierozwiązywalność). Połowa stwierdzeń opisuje dyskomfort związany z niejednoznacznością i jest punktowana odwrotnie, więc wyższy wynik zawsze oznacza większą tolerancję. Odpowiadasz na pięciostopniowej skali od „zdecydowanie się nie zgadzam” do „zdecydowanie się zgadzam”.

Dlaczego to ma znaczenie

Niska tolerancja niejednoznaczności często objawia się dążeniem do przedwczesnego domknięcia: wyborem pierwszej odpowiedzi, która kończy niepewność, nawet jeśli czekanie dałoby lepszą. W decyzjach dotyczących pracy, pieniędzy czy zdrowia to dążenie może kosztować więcej niż sama niepewność.

Bliską krewną tej cechy bada się w psychologii lęku. W 1994 roku Mark Freeston, Michel Dugas i współpracownicy opisali nietolerancję niepewności, czyli przekonanie, że niepewność jest nie do przyjęcia i należy jej unikać, i powiązali ją z zamartwianiem się. Później stała się ona centralną ideą ich podejścia do leczenia zaburzenia lękowego uogólnionego. Niski wynik w naszym teście nie jest oznaką zaburzenia lękowego. Jeśli niewiedza o tym, jak potoczą się sprawy, regularnie nie pozwala ci zasnąć, lepszym miejscem będzie test lęku (GAD-7).

Wysoka tolerancja też ma swoje granice. Niektóre pytania mają jasną odpowiedź, a traktowanie każdego pytania jako otwartego może stać się sposobem na odkładanie decyzji.

Jak wykorzystać wynik

Sprawdź, który z trzech wyników jest najniższy. Niski wynik nowości często objawia się niechęcią do zmiany pracy, miasta czy nawyków. Niski wynik złożoności daje o sobie znać, gdy problem ma wiele ruchomych części. Niski wynik nierozwiązywalności widać przy pytaniach, które mogą nigdy nie doczekać się odpowiedzi, takich jak dylemat moralny albo pytanie, dlaczego związek się skończył.

Jeśli niejednoznaczność wpływa głównie na to, jak dokonujesz wyborów, test stylu podejmowania decyzji dodaje kolejną perspektywę. Test elastyczności psychicznej przygląda się temu, jak działasz, gdy przeszkadzają ci trudne myśli i uczucia.